KIBRIS ADASINDAKİ  TÜRK   MUTFAĞI

 

Kıbrıs Türklerinin yemek de pek tabii ki Anadolu Türk yemeklerinin  bir devamıdır.Anadolu nun çeşitli yörelerinden adaya yerleştirilen Müslüman Türk halkı  beraberlerinde getirdiği  yemek kültürünü diğer  kültür mirasları gibi  günümüze kadar sürdürmüş ve ada halkı üzerinde bu yönüyle de etkili olmuştur.
Kıbrıs'a yerleşen  Türk'ler  Anadolu'da pişiregeldikleri yemeklerin yanında adadaki değişik malzemelerden çeşitli yemekler ,tatlılar icat etmiş,geliştirmiş ve günümüze kadar ulaştırmıştır.Bu arada yabancı konuklarına kendi mutfağından yemekler sunmayı adet haline getiren Kıbrıslılar Türk yemeklerinin tüm dünyada tanınmasına da sebep oluyorlar. Kıbrıs'lı Türk'lerin ,dört yüz yıl gibi uzun bir süre içersinde değişik iklim,malzeme ve türlü koşullarla ortaya koyduğu yemeklerden bazıları :

DÖVME  PİLAVI

Öteki adı''HERİSE'' olandövme pilavı Limasol'un ve batı Türk'lerinin özellikle düğünlerde pişirdiği çok ünlü bir pilavdır.Köylerde sünnet düğünlerinde depişirilir.Bazı yörelerde,ölümünün kırkıncı Gününde (kırk yemeği)olarak  pişirilip evlere dağıtıldığı görülür.Anadolu'daki KEŞKEK  olan bu pilav büyük kazanlarda yapılır.Özel pişiricileri olur ve bunlara bol bahşiş verilir.Dövme pilavı pişirmek hayli sabır isteyen bir iştir.En azından dört buçuk,beş saatte hazır olur .Pilavın gerek eti,gerekse buğdayı iyice pişmeli  adeta muhallebi gibi olmalı ve pilav  sakızlanmalıdır.Düğünlerde buğdaydavul zurna eşliğinde  yıkanarak dibeklerle döğülür.Bazı yörelerde,buğday kırma taştan yapılmış tarihi el değirmenlerinde kullanılır.

Hazırlanış  :

Besili bir erkek kuzu  iri parçalara ayıklanarak kemikli olarak yıkandıktan sonra  kazanlara konur,kemiğinden ayrılıncaya kadra kaynatılır.Diğer tarafta geniş  tencereye pilavın miktarına uygun yağ konarak iri doğranan soğanlar bu yağda pembeleştirilir. Sonra pilavın suyu konur  ve dövülmüş buğday salınır,Arkasındanda  didiklenen etler  kazana dahil edilir.Dövmenin pişirilişi iki türlü olur. Kimileri sürekli olarak karıştırarak kıvamını bulmasına yardımcı
olurken,bazılarıda ateşini  azaltarak hiç kaşık çalmadan buğdayın açlımasını beklerler.Buğday pişip açılmaya başlayınca (ayba ) denen uzun araçlarla  dövülerek kıvama getirilir.Sıcak yendiği gibi buz dolabında bekletileni de yenilebir.Sıcak yemeği tercih edenler  az su ilave ederek ağır ateşte ısıtabilirler,ilk günki gibi teze hale gelen pilav  zevkle yenilebilir.Evlerde büyük tencerelerde  tavuk veya hindi etiylede dövme pilavı pişirilebilinir.


HELLİM

Kıbrısın dünyaca tanınan ünlü  peynirlerindendir.Hellimin lezzetli olanı  koyun sütünden yapılanıdır,koyun ve keçi sütü karışımından çok daha güzel Hellim elde edilir.Hellim yapma zamanı Mart ila haziran  ayları arasındadır.Sürülerin otlatıldığı  ovanın bitkilerinin etkisi çoktur kekik gibi kokulu ot yiyen davarın sütüyle  yapılan Hellime doyum olmaz. Hazırlanışı :Süt kaynatılır,ılık oluncaya kadar bekletilir.sonra mayalanır.Bir müddet sonra pıhtılaşmaya üzeri cam gibi düzgün  parlak olmaya başlar.Buna ( Teleme) veya (Ayna) denir.Teleme parçalara bölünerek ezilir ve (Talar) adı verilen çöpten yapılmış kaplara konarak suyu süzdürülür.Küçük parçalara bölünerek elle şekillendirilir keskin löşeleri kırılarak üstü düzleştirilir.kazandak suyu yeniden ocağa konarak ısıtılır.Düzgün hale gelen parçalar,bu sıcak suya indirilip yavaşca pişirilir.Parçalar suyun yüzüne çıkmaya başlayınca hellim pişmiş sayılır delikli kevgir kepçeyle kazandançıkartılır ve kalın tuzla bolca tuzlanarak ikiye katlanır.Arasına dalıyla taze nane yerleştirilir ve hellim kaplarına sıralanır.Üzerlerine tuz konur.Hellimleri örtecek kadar Hellim suyu renceren alınarak ilave edilir.Hazırlanan Hellim güneşli günlerde kabıyla birlikte üç ila beş gün bekletildikten sonra bir yıl hatta güzel pişirilerek hazırlanmışsa iki bozulmadan kullanmak için kalabilir.


HIRSIZ KEBABI

Eski çağlarda hırsızların buluşu olan bir kebap türü olduğu için  bu ad ile anılır  Davardan çalınan koç derisi yüzüldükten sonra iri parçalara ayrılarak tuzlanır.Toprağa derince bir çukur kazılarak kor ateş yakılır kömür kıvama gelince et parçaları  kömürlerin üzerne atarak uygun bir şekilde dal ve yapraklarla  örtülerek üzerlerine toprak yığılır.Bu kapalı yerde kalan etler iki üç saat sonra çok iyi piştiği gibi uzun bir sürede sıcak kalabilir.Yerde gömülü olarak göze çarpmıyarak saklanmış  da olur. Günümüzde bu kebap özel yapılmış küpte pişirilmektedir.Küpün içersinde yakılan ateş kor olduktan sonra bir mermer veya birkaç kiremitetler bunların üzerine yerleştirilir.Küpün ağzı bir bir mermer veya tepsi ile kapatılarak çamur ile dıştan sıvanır.Kapağa sıvanan çamur kuruyup çatlamaya başlayınca iki üç saat sonra küpteki kebap pişmiş demektir.Bu kebap modern mutfaklarda alufolye hatta beyaz ıslatılmış yağlı kağıda sıkıca sarılarak orta hararetteki fırında  üç saat içinde de pişirilebilinir.

TAVUKLU  MAKARNA
Kıbrıs ta yaz veya kış aylarında en makbul  yemeklerindendir.Hele misafirlere mutlaka hazırlanır.Çok lezzetli ve doyurucu Kıbrıs yemeklerinden biri olup  yabancıların da son derecede hoşuna gitmektedir.Kıbrıslılar makarnayı genellikle tavuk suyunda palaz hindi ve güvercin suyunda ve et veya bumbar suyunda .Şayet sade suda pişirecekse önce yağda bol domates kızartır yemeğin suyunu ona göre koyar.Et suyunda olan makarnayı pişirirken  yine domates kızartanlarda vardır.

Hazırlanışı:

Tavuk iyice yıkanıp limonla ovulduktan sonra suyuna kararınca tuz konur bütün olarak haşlanır pişince suyundan kapce ile çıkartılır.Tavuk suyuna küçük kırılan makarnalar atılarak pişirilir.Makarna 20 dakikada pişirilirken.Hellim peyniri rendelenerek bir kenarda hazır bekletilir.Bu arada tavuk ya fırına konarak pembeleştirilir veya eski usulde olduğu gibi parçalara ayırarak yağda kızartılır.Pişen makarnayı tabaklara alırken bir kat altına bir kat ortasına birde üstüne olmak üzere  üç kat rendelenmiş olan hellim peyniri konur.Üzerine kızartılmış tavuklar yerleştirilir. Boğazına düşkün olanlar bu sıcak yağdan birkaç kaşık  kadar tabaklara cızlattırarak dökerler.

TOPRAK HELVASI

Eski günlerin önemli helvalarındandır.


Hazırlanışı :

Kabuğundan çıkartılan badem içleri ortadan kesildikten sonra tencereye bir miktar tereyağı konup pembeleşinceye kadar kızartılır.Sonra  irmik helvasında olduğu gibi tecereye azar azar
un dökülerek kaşıkla karıştırılır.Bademlerin kızardığını görünce  içersine pekmez şurubu konup karıştırılır.Şurup oranı bir ölçü una bir ölçü şuruptur.Un,irmik gibi fazla çekmediğinden  ölçülere dikkat etmeli.Hamur pekmezi çektikten sonra ılınmaya bırakılır sonra pin pon topu  iriliğinde  yuvarlaklar haline getirilerek servis yapılır.

ŞEFTALİ  KEBABI

Kıbrıs Türk'lerine özgü çok nefis kebaptır.Kebapçılar şeftali kebabını da şiş kababı gibi pidenin içine koyarak satarlar.Üzerine bolca kıyılmış maydanoz soğan ve domates dilimleri konur.Şişte veye doğrudan ızgarada pişirilir.Malzemeleri :500 gram kuzu kıyması- 2 koyun kelpi(Gömlek karın yağı) - 1 baş kuru soğan- 1 dilim bayat ekmek -maydanoz-tuz-karabiber-Kimyon baharı

Hazırlanışı :

Kerb gömlek iyice yıkanır ılık suya konarak yumuşaması için beklenir.Yağsız kuzu eti elde kıyılır veya makinede kalınca çekilerek içersine rendelenmiş soğan,kıyılmış maydanoz,,malzemeye göre ıslatılmış ekmek içi,tuz,karabiber ve kimyon koyarak bu malzeme iyice yoğurularak bekletilir.Kelp (gömlek)asma yaprağı büyüklüğünde parçalara kesilip Hazırlanan malzemeden bire kaşık kadar gömlegin içşne konarak ,et dolması iriliğinde sarılır Ya şiş kebap gibi şişe geçirilerek yada  izgarada kızartarak sıcak servis yapılır.

HUMUS

Sevilen bir meze çeşitidir Salata yerine de yenilebilir
Malzemeler: 500 gram nohut -4 limonun suyu -3 baş sarmısak ezmesi -1 çay bardağı zeytin yağı -1 tatlı kaşığı tuz -4 tatlı kaşığı kırmızı acı biber -4 yemek kaşığı Tahin

Hazırlanışı :

akşamdan suya bırakılarak ıslatılmış nohut iyice yumuşayıncaya kadar  haşlanır suyu süzgeçte süzülür  ılınınca kabukları parmak arasında teker teker çıkartılr. Bilendere (miksere) diğer malzemelerle hepsi konarak biraz haşlanan suyundanda katarak çekilir lezzet kontrolünden sonra .çukur servis tabağına alınarak kırmızı toz biberle garnitürlenir ve zevkle yenir.